حنين بن اسحاق ( مترجم : مهدى محقق )
پيشگفتار 28
رسالة حنين بن إسحق إلى علي بن يحيى في ذكر ما ترجم من كتب جالينوس ( فارسى )
ارزيابى كتابها هنگام ترجمه در ذيل كتاب فى التّرياق الى بمفوليانس گويد : گمان مىبرم كه در روزگار جوانى آن را ترجمه كردهام همين قدر مىدانم كه آن را نادرست يافتم نمىدانم ورّاقان آن را فاسد ساختهاند و يا كسى خواسته است آن را اصلاح كند و فساد كرده است . در ذيل فى جوهر النفس على ما هو رأى اسقليبيادس گويد : من اين مقاله را به سريانى براى جبرئيل ترجمه كردم در وقتى كه جوان بودم و به درستى آن ترجمه اطمينان ندارم زيرا آن را از روى يك نسخه كه آن هم نادرست بود ترجمه كردم . در ذيل العلل و الاعراض گويد : اين كتاب را سرجس به سريانى دو بار ترجمه كرده بود يك بار پيش از آنكه در مدرسهء اسكندريّه ورزيده گردد و بار ديگر پس از آن . در ذيل فى حيلة البرء گويد : اين كتاب را سرجس به سريانى ترجمه كرده بود . ترجمهء شش مقالهء اوّل در وقتى صورت گرفته بود كه او در ترجمه ضعيف بود ولى هشت مقالهء ديگر را هنگامى ترجمه كرد كه مهارت كافى در ترجمه يافته بود بدين جهت است كه ترجمهء اين هشت مقاله بهتر از ترجمهء شش مقالهء او مىباشد . در ذيل جملة كتابه الكبير فى النبض گويد : من نمىپذيرم كه جالينوس اين مقاله را نوشته باشد زيرا مشتمل بر همهء نيازمندىها در امر نبض نيست گذشته از اينكه مقالهء خوبى هم نيست شايد جالينوس وعده داده كه مقاله را بنويسد ولى آمادگى آن را نيافته و برخى از جاهلان ديدهاند كه او وعده كرده و وفاى به وعده ننموده ، آن مقاله را نوشته و نام آن را در فهرست آوردهاند تا وعدهء او راست آمده باشد . حنين هنگام ذكر كتابهاى جالينوس به طبقهبندى آنها نيز مىپردازد و كتابهايى را كه بر پايهء انديشههاى بقراط و ارسطو و افلاطون و اصحاب تجارب و اصحاب قياس و اصحاب طب حيلى و سوفسطائيان و رواقيان فراهم آورده از هم ممتاز مىسازد . و